مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی از قرار گرفتن پرونده مجموعه تاریخی ربع رشیدی تبریز در فهرست موقت میراث جهانی یونسکو خبر داد و گفت: آزادسازی عرصه و حریم این مجموعه و آمادهسازی الزامات ثبت جهانی آن در دستور کار قرار دارد و همزمان پروندههای تازهای از میراث فرهنگی و طبیعی استان در مسیر ثبت جهانی پیگیری میشود.
بهگزارش هنرنشان، احمد حمزهزاده امروز یکشنبه ۱ شهریورماه ۱۴۰۵ ربع رشیدی را یکی از مهمترین پروندههای پیشروی استان عنوان و بیان کرد: پرونده ربع رشیدی آماده شده و در فهرست موقت ثبت جهانی قرار گرفته است. موضوع آزادسازی عرصه و حریم این مجموعه نیز برای فراهم شدن شرایط لازم برای ادامه مسیر ثبت جهانی در دستور کار قرار گرفته است.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی همچنین با اشاره به پرونده مساجد تاریخی ایران گفت: آذربایجانشرقی در این پرونده هفت مسجد را کاندیدای ثبت جهانی کرده است که مسجد مهرآباد بناب با ویژگیهای معماری چوبی، مسجد شیخ شهابالدین اهری، مسجد تاریخی ترک میانه، مسجد جامع مرند و مسجد جامع تسوج از جمله آنها هستند.
او همچنین جنگلهای ارسباران را یکی از مهمترین پروندههای طبیعی استان برای ثبت جهانی عنوان کرد و گفت: این پرونده پیش از این در قالب ارسباران به یونسکو ارائه شد، اما به دلیل مداخلات انسانی ایراداتی به آن وارد شد. پس از آن پرونده جنگلهای دیزمار آماده شد و در ادامه با توجه به غنای طبیعی و ارزشهای منطقه، پیشنهاد تلفیق ظرفیتهای دیزمار و ارسباران و ارائه پرونده جامع جنگلهای ارسباران مطرح شد.
حمزهزاده گفت: این پرونده از منظر ارزیابان و هیئت داوری یونسکو از غنای قابل توجهی برخوردار است و بررسی ارزیابیهای اولیه ثبت جهانی ارسباران دو هفته دیگر انجام خواهد شد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی به جایگاه این استان در فهرست میراث جهانی اشاره کرد و گفت: تنوع آثار ثبتشده جهانی آذربایجانشرقی کمنظیر است و در کنار بازار تبریز، مجموعه کلیساهای استان، ژئوپارک ارس و سه کاروانسرای ثبتشده در قالب پرونده کاروانسراهای ایران، ظرفیتهای مهمی از میراث جهانی استان را تشکیل میدهند.
حمزهزاده تاکید کرد: مسیر ثبت جهانی آذربایجانشرقی با بازار تبریز آغاز و به یک پرونده محدود نمیشود، بلکه امروز مجموعهای از ظرفیتهای تاریخی، فرهنگی و طبیعی استان در مسیر جهانیشدن قرار دارند و صیانت از این میراث و آمادهسازی علمی و اصولی پروندهها، مهمترین پیشنیاز تداوم این مسیر است.
او مجموعه بازار تبریز را فراتر از یک اثر ثبتشده در یونسکو دانست و بر ضرورت بازخوانی ظرفیتهای تاریخی، معماری و فرهنگی آن تأکید کرد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی اظهار کرد: بازار تبریز به عنوان بزرگترین بازار سرپوشیده بههمپیوسته آجری جهان، یکی از شاخصترین نمودهای میراث تاریخی و فرهنگی ایران در عرصه جهانی است و ثبت جهانی آن مسئولیت ما را برای حفاظت، معرفی و بازشناسی این مجموعه دوچندان کرده است.
او ادامه داد: بازار تاریخی تبریز حدود ۳۰ هکتار عرصه و ۹ هکتار حریم دارد و مجموعهای گسترده از بناهای تاریخی را در خود جای داده است. دهها اثر تاریخی در محدوده این بازار قرار گرفته است که ۲۹ مسجد از جمله آنهاست و مسجد کبود به عنوان یکی از شاخصترین بناهای تاریخی تبریز، بخشی از این منظومه ارزشمند را تشکیل میدهد.
حمزهزاده با تأکید بر اینکه بازار تبریز را نباید یک مجموعه تجاری تاریخی صرف تلقی کرد و افزود: بخش مهمی از ارزش جهانی بازار در پیوند میان بناها، فضاهای معماری، مساجد، سراها، تیمچهها و عناصر تاریخی آن نهفته است و باید این ظرفیتها بیش از گذشته در عرصه پژوهش، معرفی و گردشگری مورد توجه قرار گیرد.
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی آذربایجانشرقی همچنین با اشاره به ثبت جهانی روستای صخره ای کندوان در سازمان جهانی گردشگری افزود: این ظرفیتها نشان میدهد آذربایجانشرقی در حوزههای مختلف میراث فرهنگی، طبیعی و گردشگری دارای قابلیتهای ارزشمند جهانی است.
مجموعه تاریخی «ربع رشیدی» در شمال شرق تبریز، از برجستهترین یادگارهای تمدنی ایران در دوره ایلخانی به شمار میرود. این مجموعه که در سده هشتم هجری به همت خواجه رشیدالدین فضلالله همدانی، وزیر دانشمند ایلخانان، بنیان گذاشته شد، در حقیقت یک شهرک علمی و فرهنگی بزرگ بود که با ساختاری منظم شامل مدارس، کتابخانهها، مراکز پژوهشی، کارگاهها و امکانات خدماتی فعالیت میکرد.
منابع تاریخی از حضور هزاران دانشجو و استاد از سرزمینهای مختلف در این مجموعه حکایت دارند؛ موضوعی که ربع رشیدی را به یکی از نخستین نمونههای دانشگاهی و بینالمللی در جهان تبدیل کرده است. امروز نیز احیای این مجموعه نه تنها از منظر میراث فرهنگی، بلکه از دیدگاه هویت تاریخی، توسعه گردشگری و بازآفرینی شهری اهمیت ویژهای دارد.
مجموعه تاریخی ربع رشیدی که در سال ۱۳۵۴ در فهرست آثار ملی ایران به ثبت رسیده و وقفنامه آن نیز در سال ۱۳۸۶ در فهرست حافظه جهانی یونسکو ثبت شده است، امروز در آستانه مرحلهای تازه از توجه و برنامهریزی قرار دارد. اجرای برنامههای آزادسازی محدوده، انجام کاوشهای باستانشناسی و فراهمسازی الزامات ثبت جهانی میتواند زمینه احیای یکی از مهمترین میراثهای علمی و فرهنگی ایران را فراهم کند؛ میراثی که روزگاری نماد شکوفایی دانش در جهان اسلام بود.
پرونده این مجموعه در سال ۱۴۰۴ به یونسکو ارسال شده و پس از دفاعیات لازم، در مسیر تشریفات ثبت جهانی قرار گرفته است. این موضوع میتواند جایگاه تبریز را بهعنوان یکی از کانونهای تمدنی و علمی ایران بیش از پیش در سطح بینالمللی تقویت کند.
