با پایان چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر، اکنون میتوان نگاهی جامعتر و فاصلهگرفته از هیجانات روزهای برگزاری به این رویداد داشت؛ یادداشتی که تلاش میکند جشنواره امسال را از زوایای مختلف، از ترکیب آثار و کیفیت فیلمها تا حاشیهها، ساختار اجرایی و بازتابهای آن در فضای سینمای ایران بررسی کند.
رسانه خبری هنرنشان– گروه هنر – آروین درفش رزم، چهلوچهارمین دوره جشنواره ملی فیلم فجر از ۱۲ تا ۲۲ بهمنماه ۱۴۰۴ در تهران، عمدتاً در پردیس سینمایی ملت و تالار وحدت، برگزار شد. جشنواره امسال با حضور ۳۱ فیلم بلند سینمایی در بخش رقابتی «سودای سیمرغ»، در کنار ۱۳ مستند بلند و ۱۳ فیلم کوتاه، ویترین سالانه سینمای ایران را برپا کرد؛ دورهای که از نظر ترکیب آثار، حضور پررنگ فیلماولیها، تغییرات ساختاری، حاشیههای رسانهای و نتیجه نهایی رقابت، نکات قابلبحث فراوانی برای اهالی سینما و منتقدان به همراه داشت.
فیلمهای راهیافته به بخش سودای سیمرغ جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴
- آرامبخش | سعید زمانیان
- آندو | مرتضی رحیمی (جایگزین دقایق پایانی برای «عروس چشمه»)
- اردوبهشت | محمد داودی
- استخر | سروش صحت
- اسکورت | یوسف حاتمیکیا
- بیلبورد | سعید دشتی
- پروانه | محمد برزوییپور
- پل | محمد عسگری
- تقاطع نهایی | سعید جلیلی
- جانشین | مهدی شامحمدی
- خواب | مانی مقدم
- خیابان جمهوری | منوچهر هادی
- دختر پریخانوم | علیرضا معتمدی
- رقص باد | سیدجواد حسینی
- زندگی کوچک کوچک | امیرحسین ثقفی
- زندهشور | کاظم دانشی
- سرزمین فرشتهها | بابک خواجهپاشا
- سقف | ابراهیم امینی
- غبار میمون | آرش معیریان
- غوطهور | محمدجواد حکمی
- قایقسواری در تهران | رسول صدرعاملی
- قمارباز | محسن بهاری
- کافه سلطان | مصطفی رزاقکریمی
- کوچ | محمد اسفندیاری
- گیس | محسن جسور
- مارون | امیر احمد انصاری
- میا | سیدعلی قاسمی
- نیمشب | محمدحسین مهدویان
- و زندگی برای همه | محسن اصدقپور
- یادداشتهای زیرزمینی | عباس شکوری
در کنار این آثار، دو فیلم «مولا» و انیمیشن «نگهبانان خورشید» نیز خارج از بخش مسابقه به نمایش درآمدند.
ساختار برگزاری جشنواره و تغییرات مهم دوره چهلوچهارم
دبیری این دوره از جشنواره برای دومین سال متوالی بر عهده منوچهر شاهسواری بود. یکی از مهمترین تغییرات ساختاری این دوره، حذف «هیأت انتخاب» و واگذاری مسئولیت انتخاب آثار به دبیرخانه جشنواره بود؛ تغییری که از همان روزهای نخست با واکنشهایی در رسانههای تخصصی سینما همراه شد.
همچنین تغییرات دقیقه نودی در ترکیب آثار حاضر، از جمله خروج فیلم «خجستگانی که در جنگ ملاقات کردهام» و جایگزینی فیلم «آندو»، از دیگر اتفاقاتی بود که روند انتخاب آثار را در کانون توجه قرار داد.
هیأت داوران جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴
هیأت داوران بخش سودای سیمرغ متشکل از محمدعلی باشهآهنگر، امین زندگانی، مهدی سجادهچی، محمدرضا شفیعی، مجید شیخانصاری، مجتبی فرآورده و مسعود نقاشزاده بود.
در این دوره برای نخستینبار، داوری فیلمهای بلند، مستند و کوتاه بهصورت یکپارچه توسط همین هیأت انجام شد؛ موضوعی که به دلیل حجم بالای آثار، مورد توجه برخی منتقدان و رسانههای سینمایی قرار گرفت.
فضای عمومی جشنواره؛ سینما در کنار حاشیههای رسانهای
چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر در فضایی متفاوت نسبت به برخی دورههای گذشته برگزار شد. بخشی از جامعه سینمایی در نشستهای خبری حضور نداشتند و غیبت برخی بازیگران و عوامل فیلمها در اکرانهای رسانهای، از موضوعاتی بود که بازتاب گستردهای در رسانهها پیدا کرد.
حاشیههای جشنواره فیلم فجر؛ از پوستر رسمی تا تغییرات دقیقه نودی
در کنار رقابت سینمایی، جشنواره امسال با چند حاشیه فرهنگی و رسانهای نیز همراه شد.
یکی از مهمترین این حاشیهها به پوستر رسمی جشنواره مربوط میشد؛ پوستری که با الهام از فیلم ماندگار «شیر سنگی» طراحی شده و از تصویر علی نصیریان استفاده کرده بود. این بازیگر پیشکسوت اعلام کرد که از استفاده از تصویر خود در پوستر بیاطلاع بوده و اگر پیش از انتشار در جریان قرار میگرفت، با این اقدام موافقت نمیکرد. او ضمن تأکید بر احترام به جشنواره، رعایت حقوق معنوی هنرمندان و کسب اجازه پیش از استفاده از تصویر افراد را ضروری دانست. در ادامه، منوچهر شاهسواری، دبیر جشنواره، در نامهای از جایگاه هنری نصیریان قدردانی کرد و درباره فلسفه طراحی پوستر توضیحاتی ارائه داد. این موضوع برای چند روز به یکی از پربازتابترین اخبار فرهنگی جشنواره تبدیل شد.
از دیگر حاشیههای این دوره میتوان به تغییرات لحظه آخری در جدول نمایش فیلمها، جابهجایی برخی آثار و فشردگی برنامه نشستهای خبری اشاره کرد؛ موضوعاتی که هرچند بر روند اجرایی جشنواره اثر گذاشت، اما در نهایت مانع برگزاری منظم این رویداد نشد.
کیفیت آثار جشنواره؛ میان جسارت فیلماولیها و نقدهای منتقدان
از نظر محتوایی، جشنواره امسال را میتوان دورهای دوگانه توصیف کرد. نزدیک به ۳۶ درصد آثار بخش مسابقه را فیلماولیها تشکیل میدادند؛ موضوعی که نشاندهنده تلاش برای میدان دادن به نسل تازه فیلمسازان بود.
در میان این آثار، «اردوبهشت» ساخته محمد داودی با بازی حامد بهداد مورد توجه قرار گرفت و جایزه بهترین کارگردانی فیلم اول را نیز کسب کرد. در مقابل، آثاری مانند «بیلبورد» با وجود ایدههای قابل توجه، از منظر اجرا و روایت با نقدهایی از سوی منتقدان روبهرو شدند.
به طور کلی، منتقدان معتقد بودند که جشنواره امسال در کنار چند اثر شاخص، با تعدادی فیلم متوسط نیز همراه بود؛ مسئلهای که بار دیگر بحث کیفیت تولیدات سالانه سینمای ایران را به میان آورد.
برندگان سیمرغ بلورین جشنواره فیلم فجر ۱۴۰۴
مهمترین جوایز چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر به شرح زیر بود:
- بهترین فیلم: سرزمین فرشتهها
- بهترین کارگردانی: کاظم دانشی برای «زندهشور»
- جایزه ویژه هیأت داوران: بابک خواجهپاشا برای «سرزمین فرشتهها»
- بهترین بازیگر نقش اول مرد: بهرام افشاری برای «زندهشور»
- بهترین بازیگر نقش اول زن (جایزه ویژه هیأت داوران): سولاف فواخرجی برای «سرزمین فرشتهها»
- بهترین بازیگر نقش مکمل زن: مارال فرجاد برای «زندهشور»
- بهترین موسیقی متن: کارن همایونفر برای «زندهشور»
- بهترین صدا و بهترین تدوین: اسکورت
- بهترین کارگردانی فیلم اول: محمد داودی برای «اردوبهشت» و محسن بهاری برای «قمارباز»
- بهترین فیلم از نگاه تماشاگران: زندهشور و اسکورت (مشترک)
- بهترین فیلم از نگاه ملی (جایزه ویژه سردار سلیمانی): نیمشب به کارگردانی محمدحسین مهدویان
جمعبندی؛ چهلوچهارمین جشنواره فیلم فجر چه تصویری از سینمای ایران ارائه داد؟
از منظر سینمایی، چهل و چهارمین جشنواره فیلم فجر تصویری دوگانه از وضعیت فیلمسازی ایران در سال ۱۴۰۴ ارائه داد. از یک سو، حضور چشمگیر فیلماولیها، تنوع نسبی ژانرها و تلاش برای روایت داستانهای متفاوت، نشانهای از پویایی بخشی از سینمای ایران بود. از سوی دیگر، نقدهای مطرحشده درباره کیفیت برخی آثار، تغییرات ساختاری جشنواره و حاشیههای اجرایی، بار دیگر پرسشهایی درباره روند انتخاب فیلمها، سطح کیفی تولیدات سالانه و سیاستگذاری جشنواره مطرح کرد.
در نهایت، پیشتازی «سرزمین فرشتهها» و «زندهشور» در آرای هیأت داوران، در کنار انتخاب مشترک «اسکورت» و «زندهشور» از سوی تماشاگران، نشان داد که همچنان فاصلهای میان نگاه داوران، منتقدان و سلیقه مخاطبان وجود دارد؛ موضوعی که همواره یکی از ویژگیهای ثابت جشنواره فیلم فجر در سالهای اخیر بوده است. با وجود تمام حاشیهها، جشنواره چهلوچهارم همچنان مهمترین آوردگاه نمایش تولیدات سالانه سینمای ایران باقی ماند و بار دیگر زمینه گفتوگو، نقد و ارزیابی وضعیت سینمای کشور را فراهم کرد.
